O E Fanoanoa? O le a le taimi e saili ai togafitiga mo vaitau afaina ai faʻaletonu
ManuiaO le ogatotonu o Ianuari. Ua amata ona goto le la pe tusa o le 4 i le afiafi. aso uma; o tau o loʻo tauivi e siitia i luga 35 tikeri. Ma o le lona fa lea aso i se laina na e sau ai i le fale mai galuega, faamaulu lou ofu mafanafana, ma paʻu ifo i luga o le nofoa e matamata ai i le TV seʻi e moe.
O se tulaga o le taumalulu doldrums… poʻo se mea e sili atu matuia, pei o vaitau afaina afaina?
Ole faʻaletonu ole vaitau ole faʻafitauli (SAD), e taʻua foi ole faʻaletonu ole vaitau - e afaina ai le tusa ma le afa miliona tagata i Amerika ile tausaga taʻitasi. Falemai i Cleveland . E masani ona lavea ile faaiuga ole tautoulu ma le taumalulu, ae mafai foi ona tupu ile masina o taumafanafana.
Afai o se suiga i le vaitau na tuua ai oe lagona faʻanoanoa, o le ala lea e iloa ai le taimi e aapa atu ai mo se fesoasoani.
E faʻapefea ona ese le faʻaletonu afaina vaitau mai le falemaʻi faʻanoanoa?
E ui lava o nisi tagata latou te faʻateʻaina le vaitau o mafatiaga e pei o le leai o se mea nai lo le taumalulu lanu moana, ae o loʻo avea pea ma faʻaletonu lagona le fiafia-ae na ona tupu lava na mafua mai i suiga i vaitau, fai mai le University of Missouri Health Care psychiatrist Arpit Aggarwal, MD.
Pe a faʻamaonia se tagata maʻi e maua i le vaitau faʻaletonu le atoatoa, vaʻaia soifua maloloina e vaai pe faʻafefea vaitau mamanu fesoʻotaʻi i lau amio suiga, gaioiga, ma aotelega lagona.
[SAD] mafai ona maua faʻamaonia pe a le itiiti ifo ma le lua vaega o le ogaoga faʻanoanoaga (ma vaega taʻitasi tumau mo le le itiiti ifo ma le lua vaiaso) na tutupu i le lua tausaga talu ai, Dr. Aggarwal fai mai.
I se isi faaupuga, o le mauaina o le lelava, le lava o le fiaai, poʻo le maualalo o le malosi mo ni nai aso i le taimi e foliga mai e le o le lotomafatia-ae afai o au faʻailoga tumau pe tupu i luga o se vaitau masani toe faʻavae, oe ono feagai ma sili atu nai lo le le tumau pau.
Faʻailoga o le vaitau afaina afaina
E le o taimi uma e faigofie ai ona iloa faʻailoga o le faʻanoanoaga ia te oe lava, aemaise i le taumalulu, pe a toetoe o tagata uma e mananaʻo e tuli i lalo ma nofo i le moega. Faʻailoa e Dr. Aggarwal, o faʻailoga masani ia o le tele o faʻanoanoaga e ono tutupu ma le SAD:
- lagona faʻanoanoa pe faʻanoanoa i le toeititi lava o aso uma;
- leiloa le fiafia i gaioiga na e fiafia iai;
- leai se malosi poʻo se fiaai;
- suiga i le moe masani poʻo le faigata moe;
- faigata faʻalauteleina;
- lagonaina le paie po o le le mautonu;
- ma lagona o le tausalaina poʻo mafaufauga o le oti po o le pule i le ola.
E taua foʻi le maitauina o nisi faʻailoga SAD e eseese lava faʻamoemoe i le vaitau.
O le ituaiga taatele o le popolevale i le vaitau e tupu i le taumalulu e masani ona maua ai le tele o le moe ma le manaʻoga, maua o le mamafa, ma le maualalo o le malosi, fai mai Aggarwal, ae o le le mautonu i le vaitau e tupu i le taumafanafana ono aofia ai le faanoanoa po o le itaitagofie lagona, le lava o le manaʻo ma le mamafa, vevesi, ma le le mautonu.
Faʻaletonu afaina afaina taimi mafua ai
E ui lava tatou te le masani ona iloaina, o tatou tino e sili atu ona fetuʻunaʻi i lo tatou siʻosiʻomaga. A o suiga o vaitau, e faʻapena foi ona tele mea o loʻo siʻomia ai i tatou --- e sili i na suiga, ae o le aofaʻi o le susulu o le la tatou te mauaina i aso uma.
O le maua mai o le susulu o le la e tele sona vaega i le mafuaʻaga o le atuatuvale i taimi, ona o tagata o loʻo nonofo mamao mai le ekueta e tele avanoa e maua ai i le faʻavaivaia o vaitau o mafatiaga, e pei ona saunoa Dr. Aggarwal. O suiga i le susulu mai o le la e mafai ona aʻafia ai homone e pei o le serotonin ma le melatonin [e faʻapea foi i lau] faʻataʻamilosaga. Tasi le suʻesuʻega maua ai o le SAD e mafai ona tupu pe a maualalo faleoloa vitamini D, atonu ona o le faʻaititia o le susulu o le la.
Uma nei lamatiaga tulaga, i le Mayo Clinic , mafai ona fesoasoani i le SAD ma le taumalulu faʻanoanoaga: Melatonin faʻatonutonu au moe moe, ao serotonin o se faiʻai vailaʻau e afaina ai lagona. O le tuʻufaʻatasi o aofaʻiga e mafai ona faʻaosofia ai le faʻavaivaia o vaega, e pei foi o le faʻalavelaveina i lou tino o le uati olaola ma masani masani.
Faʻafefea le faʻanoanoa o le taumafanafana, ae o loʻo i ai le tele o le susulu o le la? Fai mai Aggarwal o loʻo iai le talitonuga e faʻateleina poleni faitauga ma faʻamaʻi pipisi i le taimi o le tautotogo ma le taumafanafana e ono faʻaosofia ai le SAD, e ui o se manatu e leʻi malamalama atoatoa i ai.
E maitauina, o loʻo i ai foʻi le genetic vaega i le SAD, lea ua maua e tamoʻe i totonu o aiga-ma paga lea, o nisi tagata ma le aiga talaʻaga o le faʻanoanoa e sili atu ona faigofie gofie nai lo isi. Per le National Institute of Mental Health , fafine ma talavou matutua, tagata e nonofo mamao mai le equator, ma tagata e iai le talaʻaga o le faʻanoanoaga poʻo le faʻaletonu o le bipolar atonu e maua le SAD i tau maualuluga.
Mauaina fesoasoani: Vaitaimi afaina afaina faʻafitauli
E ui lava atonu e sau ma alu le atuatuvale faʻavaitaimi, e leai se mea e toe tiga ai seʻia toe suia vaitau. E i ai le tele o togafitiga filifiliga avanoa mo uma ituaiga o faʻanoanoaga, pei o le inu vailaʻau antidepressant ma le mauaina o faufautua, tautala togafitiga, poʻo mafaufau mafaufau faʻapitoa togafitiga (CBT) mai se agavaʻa faʻapitoa mafaufau soifua maloloina.
E i ai foi le tasi togafitiga faʻapitoa faʻapitoa lava mo vaitau ituaiga o faʻanoanoaga: malamalama togafitiga a.k.a. phototherapy. Fai mai Dr. Aggarwal e masani lava o le muamua laina o togafitiga mo le vaitau o le atuatuvale ma aofia ai le mauaina o le malamalama i susulu malamalama pe a maeʻa ala i luga e faʻaaoga ai se lightbox faapitoa. E manatu saogalemu ma mafai ona faʻaogaina i le fale ma agamalu aafiaga itu . Atonu e le mafai ona aveʻesea atoa faʻailoga mo le toeititi afa o tagata ma SAD, e tusa ai ma le National Institute of Mental Health . Ae mafai ona fesoasoani e faʻaleleia atili faʻailoga, aemaise i le tuʻufaʻatasia ma isi togafitiga.
O nisi fomaʻi faʻutuaina se vailaʻau D faʻaopopo mo tagata mamaʻi e maualalo le maualuga o le la o le vaitamini. Ae, suʻesuʻega i luga o lona aoga o se togafitiga e fefiloi iʻuga.
I le iuga lava, e taua le manatuaina o le lagona faʻanoanoa poʻo le le musuia mo ni nai aso i le vaitaimi o le taumalulu atonu e masani-ae o le tauivi e faʻagaioiga, lagona ua leai se faamoemoe, poʻo le i ai o mafaufauga pule i le ola e le.
Afai e te lagona le faʻanoanoa mo le sili atu ma le lua vaiaso i le taimi ma ua amata ona faʻalavelave i au gaioiga i aso uma, e tatau ona e talanoa i lau fomaʻi tausi poʻo se fomaʻi mafaufau e vaai pe manaʻomia tele fesoasoani, Dr. Aggarwal fautuaina.
O masaniga maloloina mo le moe, faamalositino faʻamalositino, ma savali i aso uma e tofu uma lava ma aʻafiaga lelei i tagata o loʻo mafatia ile SAD. I nisi tulaga, antidepressants ua faʻaalia le faʻaleleia atili o faʻailoga.
Mo nisi faʻamatalaga i le sailia o fesoasoani poʻo togafitiga mo faʻanoanoaga, asiasi i le National Alliance on Mental Health pe valaʻau le Togafitiga o le soʻona faʻasauāina ma le Faʻafoeina o le Soifua Maloloina o Mafaufau fesoasoani i le 1-800-662-FESOASOANI. Afai o oe poʻo seisi e te iloa o loʻo mafatia i mafaufauga o le pule i le ola, valaʻau i le National Suicide Prevention Lifeline i le 1-800-273-8255 pe asiasi i le potu faʻafuaseʻi lata mai.











